Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen. Wijzigingen, zoals het vervangen van artikelen, worden bijgehouden en beoordeeld op Wikiproject/Uitgelicht/Voortgang.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


7 juli

Geoffrey Chaucer

Geoffrey Chaucer

Geoffrey Chaucer (Londen?, ca. 1343 - mogelijk 25 oktober 1400) wordt beschouwd als de belangrijkste schrijver uit de Middelengelse literatuur. Hij was de schepper van enkele van de meest geprezen dichtwerken uit de wereldliteratuur. Chaucer was niet alleen een uitzonderlijk begaafd auteur en dichter, maar leidde ook een druk openbaar leven als soldaat, hoveling, diplomaat en ambtenaar en vervulde een verscheidenheid aan openbare functies. Tijdens die carrière was hij de vertrouweling en protegé van drie opeenvolgende koningen, namelijk Eduard III (1312-1377), Richard II (1367-1400) en Hendrik IV (1367-1413). Toch vond Chaucer de tijd om duizenden versregels te schrijven die nu nog steeds door literatuurliefhebbers hooglijk gewaardeerd en bewonderd worden. Daarmee toonde hij aan dat het Engels uit zijn tijd (thans Middelengels genoemd) net zo goed gebruikt kon worden in de poëzie als het Frans of het Latijn, wat hem die titel van 'vader van de Engelse literatuur' bezorgde. Hoewel hij vele werken schreef, wordt hij het meest geroemd voor zijn onafgewerkte raamvertelling The Canterbury Tales. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
6 juli

Het Nederfrankische taalgebied

Nederfrankisch

Nederfrankisch is de verzamelnaam voor een aantal West-Germaanse talen en taalvariëteiten, waar onder meer het Zeeuws, Hollands, Vlaams, Brabants, Limburgs (gedeeltelijk) en het op deze variëteiten gebaseerde Standaardnederlands onder vallen. Nederfrankische talen en dialecten worden vooral gesproken in het zuiden en westen van Nederland, in Vlaanderen en in het westen van Duitsland. Voorts moet ook het in Zuid-Afrika en Namibië gesproken Afrikaans tot het Nederfrankisch gerekend worden. (Lees verder)

8 juli

Een mannetje van Graellsia isabellae. Mannetjes hebben vaak geveerde antennes

Vlinders

Vlinders, kapellen of schubvleugeligen (Lepidoptera) zijn een orde van gevleugelde insecten. De orde van de vlinders is na de orden van de vliesvleugeligen, de tweevleugeligen en de kevers, de grootste insectenorde binnen het dierenrijk: er zijn ongeveer 160.000 beschreven soorten. Vlinders leven in uiteenlopende biotopen: van koude toendra's tot woestijnachtige gebieden. De meeste soorten leven in tropische of subtropische gebieden.

In het Nederlands Soortenregister staan van de 18.000 inheemse Nederlandse insectensoorten ruim 2200 soorten als vlinder geregistreerd, zodat ruim 12% van de Nederlandse insectensoorten bij de orde van de vlinders is ingedeeld. Bekende vlinders zijn de dagpauwoog, de gehakkelde aurelia, de atlasvlinder, de doodshoofdvlinder, de kolibrievlinder, de monarchvlinder en de koninginnenpage. (Lees verder)

5 juli

Cecil Rhodes

Cecil Rhodes

Cecil John Rhodes (5 juli 1853 – 26 maart 1902) was een Brits imperialistisch ondernemer en politicus in Zuidelijk Afrika en de stichter van de Britse kolonie Rhodesië (later Zimbabwe en Zambia), en van het diamantbedrijf De Beers. Rhodes maakte carrière als diamantmagnaat in Zuid-Afrika en gebruikte zijn fortuin om de Wedloop om Afrika voor het Britse Rijk te winnen. Daarnaast diende hij als zevende premier van de Britse Kaapkolonie van 1890 tot 1896. (Lees verder)

9 juli

Amélie Nothomb

Amélie Nothomb

Amélie Nothomb, schrijversnaam van jonkvrouw Fabienne Claire Nothomb (Etterbeek, 9 juli 1966) is een Franstalig Belgische schrijfster, die afwisselend in Parijs en Brussel woont en werkt. De constant veranderende omgevingen uit haar kinderjaren drukken hun stempel op Nothomb en haar oeuvre. Men zou kunnen spreken van een soort vervreemding, die in haar romans doorklinkt. De verhalen van Nothomb zijn vaak kort en fantasievol en lijken op sprookjes, maar dan met een duistere en ironische ondertoon. Haar stijl, woordkeuze, onderwerpkeuze en voortdurende zelfspot zijn haar handelsmerken. (Lees verder)

4 juli

Amerikaanse kakkerlak

Amerikaanse kakkerlak

De Amerikaanse kakkerlak (Periplaneta americana) is een insect uit de orde kakkerlakken (Blattodea) en de familie Blattidae. Het is een relatief grote soort en kan een lichaamslengte tot 4,5 centimeter bereiken. De kakkerlak heeft een roodbruine lichaamskleur en de kop draagt twee lange antennes. Boven de kop is een verharde plaat gelegen die een lichtere achterrand heeft. In combinatie met de lichaamslengte is de Amerikaanse kakkerlak hieraan vrij eenvoudig van andere kakkerlakken te onderscheiden.

De Amerikaanse kakkerlak is oorspronkelijk afkomstig uit noordelijk Afrika. Het is een van de insecten die zich met behulp van de mens over de gehele wereld heeft verspreid. De Amerikaanse kakkerlak heeft vooral gebruikgemaakt van het transport van goederen per schip. De kakkerlak komt wereldwijd veel voor in huizen, vooral in keukens. (Lees verder)

10 juli

Balthasar Gerards

Balthasar Gerards

Balthasar Gerards (omstreeks 1557 – 14 juli 1584) was de moordenaar van prins Willem van Oranje. Na de moordaanslag op 10 juli, werd hij op 13 juli ter dood veroordeeld. Het vonnis werd de volgende dag uitgevoerd. Gerards was afkomstig uit het Franse Vuillafans bij Besançon in de Bourgondische Franche-Comté en heette eigenlijk Balthasar Gérard. Hij was het negende kind van Jean Gérard en Barbe d'Emskerque en werd streng katholiek opgevoed. Van het protestantisme moest hij niets hebben. (Lees verder)

3 juli

Morrison in 1969

Jim Morrison

James Douglas (Jim) Morrison (Melbourne (Florida), 8 december 1943Parijs, 3 juli 1971) was een Amerikaans zanger, dichter en tekstschrijver. Hij was de zanger van de band The Doors en heeft verschillende gedichtenbundels geschreven.

Morrison zag muziek als vehikel voor zijn poëzie en met zijn sterke theatrale persoonlijkheid en zijn beeldende gedichten werden concerten van The Doors complete seances, waarbij Morrison op geniale wijze direct contact met het publiek wist te leggen (bij latere concerten). Niet zelden echter strooiden zijn drank- en drugsgebruik bij optredens roet in het eten. (Lees verder)

11 juli

Vlaamse troepen tijdens de Guldensporenslag

Guldensporenslag

De Guldensporenslag vond plaats op het Groeningheslagveld te Kortrijk op woensdag 11 juli 1302 tussen milities van het graafschap Vlaanderen (dit betrof enkel het gebied rond de provincies West- en Oost-Vlaanderen) en het leger van de koning van Frankrijk. De slag was in militair opzicht opmerkelijk, omdat piekeniers en boogschutters in staat bleken een ridderleger te bedwingen. (Lees verder)

2 juli

Zicht op de Slag bij Nieuwpoort door Pauwels van Hillegaert, met linksonder legeraanvoerder Maurits van Nassau

Slag bij Nieuwpoort

De Slag bij Nieuwpoort was een veldslag die op 2 juli 1600, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, werd uitgevochten tussen het Staatse en het reguliere Zuid-Nederlandse ('Spaanse') leger.

Maurits van Nassau, de latere Prins van Oranje, was door de Staten-Generaal van de Nederlanden naar Vlaanderen gestuurd om de stad Duinkerke in te nemen. De kaapvaart vanuit deze stad bracht veel schade toe aan de handelsvloot van de Republiek. Onverwacht kwam een groot Spaans leger onder leiding van aartshertog Albrecht van Oostenrijk richting Vlaanderen, wat leidde tot een veldslag nabij Nieuwpoort. De tocht naar Duinkerke werd uiteindelijk afgeblazen, zodat het doel niet bereikt werd. De slag is mede vanwege het gemakkelijk te onthouden jaartal een van de bekendste gebeurtenissen uit de Nederlandse geschiedenis. (Lees verder)

12 juli

Kasteel bredevoort, 1597

Kruittorenramp van Bredevoort

De Bredevoortse Kruittorenramp vond op zondag 12 juli 1646 rond vier uur 's middags plaats in het Oost-Gelderse stadje Bredevoort. Op dat moment trof de bliksem de kruittoren van het kasteel met daarin 320 vaten buskruit. Bij de daarop volgende ontploffing vielen veertig doden en een onbekend aantal gewonden.

Bij de inslag vloog de toren in brand. De explosie was zo hevig dat daarbij ook het Ambtshuis instortte. Onder het puin van het Ambtshuis lagen de drost en gouverneur Wilhelm van Haersolte met zijn vrouw Jr. Catrijne van Brakel en acht van haar kinderen en enkele andere mensen, negentien doden in totaal. De stad ondervond veel schade van de explosie en bijna alle huizen verloren hun dakpannen en ruiten. De huizen rondom het kasteel waren ingestort. Met schoppen en houwelen is drie dagen lang gezocht naar overlevenden onder de puinhopen. (Lees verder)

1 juli

Opvallende overeenkomsten tussen het skelet van een mens en dat van een gorilla

Wetenschappelijke argumenten voor evolutie

Wetenschappelijke argumenten voor biologische evolutie zijn de bewijzen waaruit evolutiebiologen afleiden hoe soorten ontstonden uit andere soorten. Deze bewijzen kunnen worden geleverd door verschillende wetenschappelijke vakdisciplines.

Evolutiebiologie is een natuurwetenschap die gebruik maakt van de wetenschappelijke methode. Evolutiebiologen stellen hypothesen op die ze vervolgens testen door waarnemingen van fossielen en genetische, anatomische en morfologische overeenkomsten tussen soorten. De waarnemingen leveren het bewijs aan de hand waarvan een hypothese verworpen of bevestigd wordt. (Lees verder)

13 juli

Tom Simpson

Tom Simpson

Tom Simpson was een Brits wielrenner. Hij overleed op 13 juli 1967 tijdens de Ronde van Frankrijk bij de beklimming van de Mont Ventoux. Later werden vier niet gebruikte ampullen in het shirt van Simpson gevonden, waarvan er één amfetamine bevatte. Simpson zou zijn overleden aan een combinatie van hitte en uitputting. De dood van Simpson zorgde voor aangescherpte dopingcontroles tijdens de Ronde van Frankrijk. (Lees verder)

30 juni

Slachtoffers van verminking door de autoriteiten van Congo-Vrijstaat

Wandaden in Congo-Vrijstaat

In de periode van 1885 tot 1908 werden veel goed gedocumenteerde wreedheden gepleegd in Congo-Vrijstaat (tegenwoordig de Democratische Republiek Congo), die destijds een kolonie was onder de persoonlijke heerschappij van koning Leopold II van België. Deze gruweldaden kwamen vooral voort uit het gevoerde arbeidsbeleid rond de verzameling van rubber.

Individuele werknemers die weigerden deel te nemen aan de rubberwinning konden worden gedood en hele dorpen konden met de grond worden gelijk gemaakt. Samen met epidemische ziekten en hongersnood droegen de wreedheden bij aan een scherpe daling van de Congolese bevolking. De omvang van de bevolkingsdaling gedurende deze periode wordt betwist, maar wordt geschat tussen de één en vijftien miljoen. (Lees verder)

14 juli

Bestorming van de Bastille

Franse Revolutie

De Franse Revolutie barstte los aan het eind van de achttiende eeuw. Als opmaat geldt juni 1789, toen na meer dan 175 jaar de Franse Staten-Generaal weer bijeen werden geroepen. De bestorming van de Bastille, de staatsgevangenis van Parijs, op 14 juli wordt als beginpunt van de revolutie beschouwd. Deze eindigde in 1799 met de staatsgreep van Napoleon Bonaparte, waarna de Napoleontische tijd begon.

Sinds 1880 is 14 juli de nationale feestdag van Frankrijk ("quatorze juillet"). Op deze dag worden twee historische gebeurtenissen herdacht, namelijk 14 juli 1789 en 14 juli 1790. Op 14 juli 1789 werd de Bastille door het volk bestormd en werden de gevangenen bevrijd. Ter gelegenheid van de eerste verjaardag werd op 14 juli 1790 het Fête de la Fédération (feest van de verzoening en eenheid van Frankrijk) gevierd op het Champ-de-Mars te Parijs. (Lees verder)

29 juni

Wimbledon

Wimbledon

Wimbledon is een van de vier grandslamtoernooien op de internationale tenniskalender van de ITF. Het wordt jaarlijks in juni en juli op de All England Lawn Tennis and Croquet Club in de wijk Wimbledon in Londen gehouden. In de twee weken waarin het toernooi gehouden wordt, is er één rustdag, namelijk op de middelste zondag. Er doen bij het heren- en damesenkelspel 128 spelers mee. (Lees verder)

15 juli

De Nachtwacht

De Nachtwacht

De Nachtwacht is het bekendste schilderij en meesterwerk van Rembrandt van Rijn. Rembrandt schilderde het tussen 1639 en 1642. De officiële naam luidt: De compagnie van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren. Dit werk, een schuttersstuk, werd door een compagnie uit de schuttersgilde als groepsportret besteld. Het werd waarschijnlijk rond 1796/1797 voor het eerst 'De Nachtwacht' genoemd. (Lees verder)

28 juni

Tekening van een protoplanetaire schijf

Ontstaan en evolutie van het zonnestelsel

Het ontstaan en de evolutie van het zonnestelsel wordt al jarenlang door astronomen onderzocht.

Volgens de meest geaccepteerde theorie, ook wel de hypothese van de zonnenevel genoemd, ontstond ons zonnestelsel 4,567 miljard jaar geleden toen een klein deel van een enorme moleculaire wolk onder invloed van zwaartekracht instortte. Het merendeel van de massa concentreerde zich in het centrum en vormde de zon. De rest vormde zich tot een protoplanetaire schijf waaruit de planeten, manen en planetoïden zijn ontstaan. (Lees verder)

16 juli

Fritz Zernike

Frits Zernike

Frits Zernike (16 juli 1888 – 10 maart 1966) was een Nederlands natuurkundige die in 1953 de Nobelprijs voor Natuurkunde ontving voor zijn uitvinding van de fasecontrastmicroscoop. Met dit instrument, een aanvulling op de gewone microscoop, kan het inwendige van levende cellen zichtbaar worden gemaakt. Tevoren was dit onmogelijk doordat voor de gewone microscopie dodelijke kleurstoffen onontbeerlijk waren. Ook werkte hij aan zernikepolynomen, die gebruikt worden bij het beschrijven van afwijkingen van lenzen in optische systemen. (Lees verder)

27 juni

Nautilus belauensis

Nautilussen

Nautilussen (Nautilidae) zijn een familie van weekdieren die behoren tot de inktvissen (Cephalopoda). Ze vormen in vergelijking met andere groepen van weekdieren een zeer kleine familie. Er zijn zes moderne soorten bekend die verdeeld worden in twee geslachten: Nautilus (vier soorten) en Allonautilus (twee soorten).

De nautilussen waren ooit veel soortenrijker en er zijn duizenden fossiele soorten bekend die al miljoenen jaren geleden uitgestorven zijn. Nautilussen zijn wat betreft morfologie al honderden miljoenen jaren vrijwel onveranderd gebleven. De dieren worden hierdoor soms gezien als een levend fossiel. (Lees verder)

17 juli

Georges Lemaître

Georges Lemaître

Prof. dr. Mgr. Georges Henri Joseph Edouard Lemaître (17 juli 1894 – 20 juni 1966) was een Belgisch katholieke priester, astronoom, kosmoloog, wiskundige en natuurkundige. Zijn belangrijkste wetenschappelijke bijdragen leverde hij aan de algemene relativiteitstheorie en aan de kosmologie door zijn hypothese van het uitdijende heelal (1927) en als grondlegger van de oerknaltheorie (1931).

Lemaître was professor aan de Katholieke Universiteit te Leuven, titulair kanunnik, huisprelaat van de paus en lid en voorzitter van 1960 tot aan zijn dood van de Pauselijke Academie voor de Wetenschappen. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook